Το ελληνικό κληρονομικό δίκαιο αλλάζει ριζικά.
Με τον ν. 5303/2026 «Αναμόρφωση του κληρονομικού δικαίου και άλλες διατάξεις», ο οποίος δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Α΄ 81/22.05.2026, αναμορφώνεται συνολικά το Πέμπτο Βιβλίο του Αστικού Κώδικα. Πρόκειται για μία από τις σημαντικότερες μεταρρυθμίσεις του ελληνικού κληρονομικού δικαίου των τελευταίων δεκαετιών.
Οι αλλαγές αφορούν, μεταξύ άλλων, την εξ αδιαθέτου διαδοχή, τη νόμιμη μοίρα, τις διαθήκες, την ευθύνη των κληρονόμων για τα χρέη της κληρονομίας, τη δικαστική εκκαθάριση, αλλά και την εισαγωγή για πρώτη φορά του θεσμού των κληρονομικών συμβάσεων.
Πότε εφαρμόζεται το νέο Κληρονομικό Δίκαιο;
Η ημερομηνία αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία.
Ο βασικός κορμός των νέων διατάξεων εφαρμόζεται, κατ’ αρχήν, στις κληρονομίες προσώπων που θα αποβιώσουν από 16 Σεπτεμβρίου 2026 και μετά. Ωστόσο, ο νόμος περιλαμβάνει μεταβατικές ρυθμίσεις και ορισμένες διατάξεις έχουν ήδη τεθεί σε εφαρμογή από τη δημοσίευσή του.
Επομένως, σε κάθε συγκεκριμένη κληρονομική υπόθεση δεν αρκεί να γνωρίζουμε ότι «άλλαξε ο νόμος». Πρέπει να εξετάζεται ποιο χρονικό καθεστώς εφαρμόζεται και ποια ακριβώς μεταβατική διάταξη καταλαμβάνει την υπόθεση.
Τι αλλάζει στη νόμιμη μοίρα;
Στο νέο καθεστώς μεταβάλλεται η φύση της νόμιμης μοίρας, η οποία συνδέεται πλέον με χρηματική αξίωση έναντι του κληρονόμου, ίση με το ήμισυ της αξίας της εξ αδιαθέτου μερίδας του δικαιούχου.
Η αλλαγή αυτή έχει ιδιαίτερη πρακτική σημασία.
Η προστασία του μεριδούχου δεν αντιμετωπίζεται πλέον με τον ίδιο τρόπο όπως στο προηγούμενο σύστημα, ενώ ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι ο δικαιούχος δεν αποκτά κατ’ ανάγκην συγκυριότητα στα συγκεκριμένα ακίνητα της κληρονομίας, αλλά μπορεί να έχει χρηματική αξίωση για τη νόμιμη μοίρα του.
Αυτό μπορεί να επηρεάσει σημαντικά οικογένειες στις οποίες η περιουσία αποτελείται κυρίως από ακίνητα.
Τι σημαίνει αυτό για τον σύζυγο και τα παιδιά;
Οι αλλαγές στην εξ αδιαθέτου διαδοχή επηρεάζουν άμεσα τον τρόπο με τον οποίο υπολογίζονται τα δικαιώματα των συγγενών.
Ενδεικτικά, στο νέο καθεστώς προβλέπεται διαφορετική αντιμετώπιση της κληρονομικής μερίδας του επιζώντος συζύγου ανάλογα με το εάν υπάρχει ένα ή περισσότερα τέκνα, ενώ προβλέπονται επίσης σημαντικές ρυθμίσεις για τις περιπτώσεις στις οποίες δεν υπάρχουν τέκνα.
Για τον λόγο αυτό, μία διαθήκη που συντάχθηκε με βάση το προηγούμενο νομικό καθεστώς δεν πρέπει να εξετάζεται απομονωμένα από τις νέες διατάξεις και τις μεταβατικές ρυθμίσεις.
Μπορεί κάποιος να αφήσει τα ακίνητά του σε όποιον θέλει;
Η δυνατότητα διάθεσης της περιουσίας με διαθήκη εξακολουθεί να αποτελεί βασικό θεσμό του κληρονομικού δικαίου, όμως οι περιορισμοί που απορρέουν από τη νόμιμη μοίρα εξακολουθούν να έχουν ιδιαίτερη σημασία.
Η μεγάλη αλλαγή είναι ο τρόπος με τον οποίο προστατεύεται πλέον ο δικαιούχος της νόμιμης μοίρας.
Έτσι, σε μία οικογένεια όπου ο διαθέτης επιθυμεί να αφήσει, για παράδειγμα, το σύνολο των ακινήτων του σε ένα συγκεκριμένο παιδί, ενώ υπάρχουν και άλλα πρόσωπα που προστατεύονται από τις διατάξεις περί νόμιμης μοίρας, απαιτείται προσεκτικός νομικός έλεγχος προκειμένου να διαπιστωθεί εάν και σε ποια έκταση δημιουργείται χρηματική αξίωση των λοιπών δικαιούχων.
Νέος θεσμός: κληρονομικές συμβάσεις
Μία από τις πιο σημαντικές καινοτομίες του νέου Κληρονομικού Δικαίου είναι η εισαγωγή των κληρονομικών συμβάσεων αιτία θανάτου.
Παράλληλα, προβλέπεται πλέον δυνατότητα σύναψης σύμβασης με την οποία μπορεί, υπό τις προϋποθέσεις του νόμου, να υπάρξει παραίτηση από μελλοντικά κληρονομικά δικαιώματα ή από τη νόμιμη μοίρα.
Πρόκειται για μία σημαντική μεταβολή σε σχέση με το προηγούμενο καθεστώς και μπορεί να αποτελέσει χρήσιμο εργαλείο για τον οικογενειακό και περιουσιακό σχεδιασμό.
Τι αλλάζει στις ιδιόγραφες διαθήκες;
Το νέο νομοθετικό πλαίσιο εισάγει επίσης σημαντικές ρυθμίσεις σχετικά με τις ιδιόγραφες διαθήκες και τον έλεγχο της γνησιότητάς τους.
Μεταξύ άλλων, προβλέπεται ειδική αντιμετώπιση όταν οι δικαιούχοι είναι συγγενείς πρώτου βαθμού ή ο σύζυγος, ενώ στις λοιπές περιπτώσεις μπορεί να απαιτείται γραφολογικός έλεγχος για την επιβεβαίωση της γνησιότητας.
Παράλληλα, αναμορφώνεται η διαδικασία δημοσίευσης των διαθηκών και ενισχύεται ο ρόλος του συμβολαιογράφου στη σχετική διαδικασία.
Τι γίνεται με τα χρέη της κληρονομιάς;
Ιδιαίτερα σημαντικές είναι και οι αλλαγές στην ευθύνη του κληρονόμου για τα χρέη της κληρονομίας.
Το νέο σύστημα ενισχύει την προστασία του κληρονόμου, καθώς προβλέπεται ότι, κατ’ αρχήν, δεν ευθύνεται με την ατομική του περιουσία για τις υποχρεώσεις της κληρονομίας, με τις εξαιρέσεις και τις ειδικότερες προϋποθέσεις που ορίζει ο νόμος.
Η αλλαγή αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική για όσους καλούνται να αποφασίσουν εάν και με ποιον τρόπο θα αποδεχθούν μία κληρονομιά που συνοδεύεται από οφειλές.
Τι πρέπει να κάνουν όσοι έχουν ήδη συντάξει διαθήκη;
Η αλλαγή της νομοθεσίας αποτελεί μία καλή αφορμή για επανέλεγχο του κληρονομικού σχεδιασμού.
Όποιος έχει ήδη συντάξει διαθήκη και διαθέτει ακίνητη ή άλλη σημαντική περιουσία θα πρέπει να εξετάσει εάν οι επιθυμίες του εξακολουθούν να εξυπηρετούνται με τον ίδιο τρόπο υπό το νέο νομικό πλαίσιο.
Ιδιαίτερη σημασία μπορεί να έχει ο έλεγχος όταν υπάρχουν:
- σύζυγος και τέκνα,
- περισσότερα τέκνα,
- ακίνητη περιουσία,
- προηγούμενες δωρεές ή γονικές παροχές,
- περιουσία σε περισσότερες χώρες,
- οικογενειακές διαφορές,
- σημαντικές οφειλές,
- παλαιότερη ιδιόγραφη ή δημόσια διαθήκη.
Νέο Κληρονομικό Δίκαιο: γιατί χρειάζεται εξατομικευμένη νομική συμβουλή;
Η μεταρρύθμιση του 2026 δεν αποτελεί μία απλή τροποποίηση επιμέρους άρθρων. Πρόκειται για συνολική αναμόρφωση του κληρονομικού δικαίου.
Για τον λόγο αυτό, σε υποθέσεις που αφορούν διαθήκες, νόμιμη μοίρα, κληρονομικά ακίνητα ή χρέη κληρονομίας, είναι ιδιαίτερα σημαντικό να εξετάζονται τα πραγματικά περιστατικά κάθε υπόθεσης και το χρονικό σημείο κατά το οποίο επήλθε ο θάνατος.
Η σωστή νομική συμβουλή πριν από την αποδοχή κληρονομίας, την άσκηση αξίωσης ή τη σύνταξη/τροποποίηση διαθήκης μπορεί να αποτρέψει σημαντικές οικονομικές και περιουσιακές συνέπειες.
Συμπέρασμα
Το νέο Κληρονομικό Δίκαιο δημιουργεί ένα σημαντικά διαφορετικό πλαίσιο για κληρονόμους, μεριδούχους, συζύγους και τέκνα.
Η αλλαγή στη νόμιμη μοίρα, η νέα αντιμετώπιση των χρεών της κληρονομίας, οι κληρονομικές συμβάσεις και οι νέες ρυθμίσεις για τις διαθήκες είναι μόνο ορισμένες από τις σημαντικότερες αλλαγές του ν. 5303/2026.
Εάν αντιμετωπίζετε ζήτημα σχετικά με διαθήκη, νόμιμη μοίρα, αποδοχή κληρονομίας, κληρονομικά ακίνητα ή κληρονομικές διαφορές, η εξατομικευμένη νομική αξιολόγηση είναι απαραίτητη, ιδίως κατά την περίοδο μετάβασης στο νέο νομοθετικό καθεστώς.
ΣΤΕΦΑΝΙΑ Κ. ΚΑΦΑΖΗ
LL.M ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ
ΔΙΑΠΙΣΤΕΥΜΕΝΗ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΤΡΙΑ
ΓΡ. ΤΑΒΑΚΗ 7 ΘΕΡΜΗ - 57001 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ
ΤΗΛ. 2310 464 114
ΚΙΝ. 6971775342
+359884942227
Διαβάστε ακόμη:
0 Σχόλια